Amsterdam, een maritieme stad? : rede, uitgesproken bij de aanvaarding van het ambt van hoogleraar Maritieme en urbane Archeologie van de late middeleeuwen en de vroegmoderne periode, in het bijzonder de stad Amsterdam, aan de Universiteit van Amsterdam op dinsdag 19 mei 2009 - Gawroński, Jerzy, 1939- (Oratiereeks, 2009)
Amsterdam maakte als maritiem centrum vanaf het einde van de zestiende eeuw een explosieve ontwikkeling door binnen een zich voortdurend uitbreidend scheepvaartnetwerk. De stad groeide in de Gouden Eeuw uit tot een knooppunt van een mondiaal handels- en scheepvaartsysteem. Tussen 1580 en 1660 werd de stad in vier geplande stadsuitbreidingen gemoderniseerd. Dit resulteerde in de typische halfcirkelvormige plattegrond met een concentrisch grachtenpatroon en radiale straten. Het scheppen van ruimte aan het IJ voor havenfaciliteiten en bedrijfsgebieden was een belangrijke drijfveer bij de realisat.